Wystąpienie: Michał Kowalski

Bardzo dziękuję.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawiam stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zawartego w drukach nr 2868 i 3076.

Popieramy kierunek proponowanych zmian. Osoby głuche, głuchoniewidome i inne osoby doświadczające trudności w komunikowaniu się powinny mieć zapewniony rzeczywisty dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Powinny rozumieć przebieg postępowania, zadawane pytania i kierowane do nich pouczenia, a także móc swobodnie przedstawiać swoje stanowisko.

Projekt przewiduje prawo osoby doświadczającej trwałych lub okresowych trudności w komunikowaniu się do występowania przed sądem przy użyciu wybranej przez siebie formy komunikacji oraz do bezpłatnego korzystania z pomocy tłumacza. To potrzebne rozwiązanie, które zasługuje na poparcie.

Wysoka Izbo! Prawo do sądu musi być prawem, z którego obywatel może korzystać skutecznie. Samo wezwanie na rozprawę i obecność na sali nie wystarczą, jeżeli człowiek nie rozumie tego, co się dzieje wokół niego, albo nie może precyzyjnie przekazać istotnych informacji. Dlatego wskazujemy pięć kwestii, które powinny wyznaczać standard dostępności sądów.

Po pierwsze, bezpłatna pomoc tłumacza musi być dostępna w praktyce. Potrzebne są środki finansowe, odpowiednia liczba przygotowanych specjalistów i sprawna organizacja ich udziału w czynnościach sądowych. Obywatel nie może sam poszukiwać tłumacza ani ponosić kosztów zapewnienia sobie skutecznej komunikacji z sądem.

Po drugie, należy respektować wybór formy komunikowania się przez osobą zainteresowaną. Nie można zakładać, że wszystkie osoby głuche komunikują się w ten sam sposób. To zainteresowany najlepiej zna swoje potrzeby. Organizacja postępowania powinna te potrzeby uwzględniać.

Po trzecie, informacja o przysługującym prawie musi być zrozumiała i dostępna. Już przy pierwszym kontakcie z sądem obywatel powinien wiedzieć, jak zgłosić potrzebę pomocy tłumacza. Procedura powinna być prosta, a sąd powinien odpowiednio wcześniej przygotowywać się do jej zapewnienia.

Po czwarte, potrzebne są szkolenia pracowników sądów i dalsze usuwanie barier komunikacyjnych. Dostępność zaczyna się w biurze obsługi interesanta przy składaniu pisma i uzyskiwaniu informacji o sprawie. Warto również rozwijać inne rozwiązania techniczne wspierające komunikację z zachowaniem jakości tłumaczenia i poufności postępowania.

I po piąte, Wysoka Izbo, postulujemy, aby zachować wyraźną gwarancję obowiązkowej bezpłatnej pomocy także dla świadków. Nie tylko dla osób podejrzanych czy oskarżonych, ale również dla świadków. Sąd powinien mieć obowiązek zapewnić taką pomoc osobie głuchej, głuchoniewidomej lub niemówiącej występującej w charakterze świadka, jeżeli zgłosi ona taką potrzebę. Gwarancja powinna obowiązywać niezależnie od oceny, czy możliwe byłoby porozumiewanie się ze świadkiem za pomocą pisma, z poszanowaniem wybranej przez niego formy komunikacji. Możliwość zapisywania krótkiej odpowiedzi nie przesądza przecież o możliwości dokładnego zrozumienia zadanego pytania, opisania zdarzenia czy wyjaśnienia wszystkich jego okoliczności. Precyzja zeznań ma znaczenie szczególne zarówno dla świadka, jak i dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Proponujemy zatem jednoznaczne doprecyzowanie tej gwarancji, aby wyeliminować wątpliwości w praktyce.

Sprawozdanie komisji obejmuje również przepisy dotyczące prowadzenia list biegłych sądowych w systemie teleinformatycznym i udostępniania ich w wyszukiwarce. Przy wdrażaniu takich rozwiązań należy szczególnie zadbać o aktualność informacji oraz ochronę danych.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość popiera rozwiązania zwiększające dostępność wymiaru sprawiedliwości. Oczekujemy, że za ustawowymi gwarancjami pójdą konkretne działania organizacyjne i odpowiednie finansowanie.

Na koniec chciałbym zaznaczyć, że każdy obywatel powinien mieć możliwość przedstawienia swoich racji, a sąd powinien te racje uwzględniać. To podstawowy warunek rzetelnego postępowania i poszanowania godności człowieka. Dziękuję bardzo.