Wystąpienie: Katarzyna Ueberhan

Stanowisko

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych zawartego w druku sejmowym nr 2868 wraz ze sprawozdaniem komisji z druku nr 3076.

Zapewnienie bezpłatnej pomocy tłumacza osobom mającym trudności w komunikowaniu się jest warunkiem rzeczywistego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Osoba uczestnicząca w postępowaniu musi rozumieć jego przebieg, móc swobodnie przedstawić swoje stanowisko i reagować na wypowiedzi innych uczestników. Dlatego z perspektywy Lewicy rozwiązania zawarte w niniejszym projekcie ustawy zasługują na pozytywną ocenę.

Na szczególne uznanie zasługuje zmiana dotycząca zakresu tego uprawnienia, która nastąpiła w toku prac w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Projekt rządowy odnosił się do osób głuchych oraz osób mających trudności w komunikowaniu się z powodu niedosłuchu. Komisja zaproponowała szersze określenie, obejmujące osoby doświadczające takich trudności trwale lub okresowo, oraz wyraźnie zagwarantowała wybór jednej z form komunikowania się wskazanych w ustawie o języku migowym. Naszym zdaniem właśnie potrzeby osoby uczestniczącej w postępowaniu powinny wyznaczać sposób porozumiewania się z sądem.

Jest to szczególnie istotne w świetle uwag Polskiego Instytutu Praw Głuchych, którego petycja przyczyniła się do przygotowania projektu. Organizacja wskazywała na znaczenie samodzielnego wyboru języka oraz skuteczności tłumaczenia. Podzielamy ten kierunek myślenia, ponieważ tłumacz powinien zapewniać zrozumiały przekaz również w zakresie specjalistycznej terminologii prawniczej. W mojej ocenie wdrożeniu przepisów powinno towarzyszyć przygotowanie pracowników sądów do rozpoznawania potrzeb komunikacyjnych i sprawnego organizowania odpowiedniej pomocy. Poparcie Polskiego Związku Głuchych dla kierunku zmian potwierdza zatem ich znaczenie dla środowiska, którego bezpośrednio dotyczą.

Uwagę należy jednak zwrócić na założenia finansowe. W ocenie skutków regulacji przyjęto, że doprecyzowanie prawa do tłumacza nie spowoduje dodatkowych kosztów. Naszym zdaniem trzeba zweryfikować to założenie podczas wdrażania ustawy, szczególnie wobec rozszerzenia przepisu przez komisję. Usunięcie niepewności co do przysługujących praw może zachęcić kolejne osoby do korzystania z pomocy. Sądy muszą dysponować środkami i dostępem do odpowiednio przygotowanych tłumaczy, aby ustawowa gwarancja była wykonywana bez zbędnego oczekiwania.

Drugim istotnym obszarem zmian jest przeniesienie list biegłych sądowych do systemu teleinformatycznego oraz udostępnienie publicznej wyszukiwarki. Aktualne informacje o specjalizacji biegłego i okresie jego ustanowienia mogą usprawnić odnalezienie właściwego eksperta oraz ograniczyć błędy przy powierzaniu mu sporządzenia opinii. Pozytywnie oceniamy ten kierunek, jednak jednocześnie skuteczność rozwiązania będzie zależała od rzetelnego aktualizowania danych. Cyfryzację trzeba także powiązać z zapowiedzianą w uzasadnieniu szerszą reformą dotyczącą biegłych i instytucji opiniujących.

Duże znaczenie mają uwagi prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych dotyczące zakresu publikowanych informacji. Wersja przedstawiona przez komisję przewiduje publiczny dostęp do imienia i nazwiska, specjalizacji oraz terminu, do którego biegły został ustanowiony. Numer PESEL pozostaje poza publiczną wyszukiwarką, a ujawnienie danych kontaktowych wymaga zgody. To właściwe rozwiązanie, które umożliwia weryfikację informacji o osobie pełniącej tę funkcję przy poszanowaniu jej prywatności. Informowanie biegłych o zakresie publikowanych danych i możliwości wyrażenia zgody powinno być przeprowadzone w sposób jasny i zrozumiały.

Komisja doprecyzowała również przepisy przejściowe. Przeniesienie list do systemu i uruchomienie wyszukiwarki ma nastąpić najpóźniej w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie. Zachowano przy tym dostęp do informacji na dotychczasowych zasadach do czasu ich udostępnienia w nowej formie. W naszej ocenie istotne jest także utrzymanie dostępu do list w siedzibach sądów okręgowych, ponieważ z informacji tych korzystają również osoby potrzebujące wsparcia w posługiwaniu się narzędziami cyfrowymi.

Osobnej uwagi wymaga możliwość określania standardów sądowych systemów teleinformatycznych w rozporządzeniach. Zachowanie tej kompetencji odpowiada na zastrzeżenia zgłoszone wobec pierwotnej propozycji jej usunięcia. Jej fakultatywny charakter nie powinien prowadzić do odkładania potrzebnych regulacji. Spójność systemów, bezpieczeństwo danych i ciągłość ich działania wymagają określenia czytelnych standardów oraz konsekwentnego nadzoru nad ich przestrzeganiem. Dziękuję.